Letters in Books: Erros e Tánatos

Unha nova recomendación de Nacho Rodiño lévame de volta ao fantástico mundo de Gonzalo Navaza. Se Elucidario foi puro xogo lingüístico, Erros e Tánatos (1996) é un monllo de comedias de enredos á galega. Unha colección de dez pezas que son regatos que nacen nun sitio familiar onde cremos que estamos cómodos para acabar desembocando en distopías desapiadadas e escuras. Tan escuras que poderían ser reais.

Historias que encaixan dentro do seu propio prisma: imaxe, voz e argumento feitos a medida para encher ao milímetro o habitáculo que os acubilla. Relatos raposeiros, urbanos e rurais, feros e tenros, fermosos e implacables: Unha femme fatale nun vagón de tren,  un castelo de area que se derrumba ao compás da vida, a desconfianza cara un “amigo”, unha mensaxe en galés que tarda en ser traducida, un affair cun interiorista valenciano, o home do saco asasinado, as pescudas dun detective wannabe, unha vidente que acerta, un revolucionario ao que lle zosca o pai e un troco de moedas con final inesperado. Personaxes que son anfitrións e nos convidan a entrar no anfiteatro da humanidade para logo pornos en evidencia, fitándonos con ollos rufianescos e espíndose para amosar o seu carácter excepcional, atraente, estarrecedor e auténtico.

Un compendio de historias que non ofrecen posibilidade de redención persoal ou global, pero que constitúen un entretemento de primeira orde, estruturando o enredo con mestría e bañándoo coa verosimilitude dun espello deformante.

As miñas favoritas son “Bull & Mignonne”, “O amigo Delmiro” e “Tinta chinesa” , pero Erros e Tánatos ofrece moita variedade e seguro que atoparedes algo axeitado para o voso gusto. Invítovos a experimentar a delicia de que te fagan entrar, descalzarte e sentar confortablemente nunha alfombra de la para despois tirar dela con violencia deixándote totalmente aparvada. Unha habilidade que para min dominou con pericia o mago Roald Dahl, pero que Navaza fai con mestría e co engado adicional dunha lingua rica e unha narrativa sempre, sempre divertida.

 “Unha vez, había tempo, vira na televisión unha parella de pernambucanos centenarios, alegres e louzáns coma mozos, dicindo que o segredo da lonxevidade era andar moito. Por outros casos que coñecía, mesmo de antepasados seus de alá de Galicia, estaba convencido de que aquela era unha verdade coma un templo, polo que ó pouco de xubilarse resolveu mercar un calzado deportivo cómodo e fresco e comezou a dar longas camiñatas de varios quilómetros pola orla litoral dous ou tres días por semana” (p.33)

“Adoraba erguerse tarde, tomar baños de auga quente e perfumada a calquera hora do día, xantar á noitiña comida italiana ou chinesa pedidad por teléfono, rematar de ler novelas abandonadas á metade, escoitar música, deixar correr as horas lendo cartas antigas, ordenando fotos, entregándose ó vicio mol da melancolía” (p.58)

“Meteu a man pola estreita boca e conseguiu apalpar unha ou dúas cartas e un pequeno paquete en papel acolchado. Coa axuda dunhas pinzas podería extraer as cartas (o paquete parecíalle tarefa imposible), pero tería que deixalo para a volta da misa...” (p.79)

“Laureano, segundo din, desentendeuse da encomenda e non deu resposta a ningunha das numerosas cartas, cada vez máis angustiosas, que recibía desde Bos Aires” (p.119)

“Entrou na súa camareta sen parar de saloucar. A desesperación non lle collía no peito. Gustaríalle que o tragase a terra. Agarrou o cinto do albornoz, comprobou a súa resistencia e saíu con el cara as duchas. Por un intre pensou en escribir unha nota denunciando a inxustiza, pero logo desbotou a idea” (p.27)

As letras. Os libros

Un ano máis chega o 17 de maio, e esperta unha pensando na literatura. Que é o que andamos a buscar entre os monllos de palabras recollidos entre as cubertas dun libro? Os estudos céntranse no feito de que cómpre ler para sermos participantes activos no futuro democrático do planeta, para ser cidadáns e cidadás informados/as. 

E si, igual o home é un animal político, pero tamén é un feixe de emocións. A reflexión sobre os motivos polos que lemos non é nova, pero non por iso creo que se deba deixar de facer. Cada un terá que atopar os seus motivos.

Lemos para mellorarnos. Lemos para entreternos. Lemos para lembrar. Lemos para atopar algo bo, algo que nos sorprenda. Lemos para adquirir un gusto propio. Lemos para facer mellores xuízos. Lemos para anticipar. Lemos para empatizar. Supoño que lemos a Jane Austen para saber como amar coa feliz mistura de razón e sensibilidade. Lemos a Astrid Lindgren para atopar heroínas. Lemos a Paul Auster para convencernos de por que Brooklyn é un bo lugar para morrer. Lemos a Cunqueiro para recoñecer as raíces propias. Lemos a Ana Frank para medrar. Lemos a Roald Dahl para chorar coa risa. Lemos a Cervantes para recuperar un pouco do idealismo perdido. Lemos a Mary Shelley para descubrir o monstro dentro de nós. Lemos a Neruda ou a Benedetti para abarquiñar as lapas do amor. Lemos a Maya Angelou para roubarlle azos para a nosa loita diaria.

Lemos, sempre lemos.

Fonte: https://www.vigoe.es/cultura/libros/item/11838-carlos-casares-protagonizara-as-letras-galegas-do-2017

Letters in Books: Tes ata as 10

A morte do pai. O drama, a taquicardia, o cansazo, a ansiedade. Un mail que entra na caixa de correo enviado polo pai. Oh - oh.

Así é como Francisco Castro dá comezo á súa novela Tes ata as 10 (2014). E se non sabías que Castro é un enxeñoso contador de historias, quedarache ben claro antes de rematar o libro, algo que ocorrerá moito antes das 10 que o título che marca como límite.

A historia segue unha liña similar á dunha famosa novela (mesmo levada ao cine) de Robert James Waller ou da obra de teatro do libanés Wajdi Mouawad, Incendies, de cuxa adaptación á gran pantalla tamén falamos xa nunha entrada previa. A novela non deixaría de ser unha variación da clásica investigación dunha historia familiar que non é a que parece, se non fose polos elementos que engaden unha brisa fresca ao texto: as referencias a  outros autores (Verne, Dahl, Stevenson) e outros textos (A illa do tesouro, Charlie e a fábrica de chocolate, Dr Jekyll e Mr Hyde, Vinte mil leguas baixo dos mares) e por suposto as fermosas Cartas náufragas, un remosque inesperado na lectura. 

Alén disto, é unha novela sensorial, de deleitarse nos sabores dunha chocolatina ou de empanadillas na cama; de recender a fragancia da tinta; de escoitar o bater das teclas da Underwood, os pasos dunha muller nun piso ou as melodías dos Beatles; de evocar a frialdade dunha chave, a suavidade das páxinas dun xornal ou o papel brillante das fotografías; e sobre todo de mirar alén, de ver o que non se ve, de deconstruír o mito ata as cinzas e comezar a reconstruílo de novo. 

Voan as horas mentres acompañas ao modesto Toni na súa exploración da "burbulla de papel" (p.38) onde os libros son cruciais para atopar as solucións, para avanzar nas pescudas.  Pescudas que che estresan a ti case tanto coma a el, porque a riqueza emocional dos personaxes xa te envolveu, porque tamén ti queres ser quen de descubrir a onde levan as pistas nas notas mecanografadas, manuscritas e nos mails. E deveces por chegar antes ca el para abrir o libro, axitalo para ver se hai algo, gañarlle, non tanto para conseguir a chocolatina como para saber que vai pasar despois.

Desexas desentrañar o misterio, pero a poder ser, que sexa devagar, de xeito que se poida prolongar o suspense, porque quizais cando descubramos a verdade, igual non hai tesouro debaixo da illa, igual máis ben quedamos sen nada ao esnacar a base sobre a que se asenta o que sempre tomamos por certo, porque xa nos avisa a nota: "Sempre somos dous. Sempre hai dúas caras. Aínda que só poidamos amosar unha" (p.101)

E hai cartas, mails, notas, libros, e escrita das mans ao corazón. E por iso, o libro só se pode describir cunha palabra coa que o inglés dá na diana: "unputdownable."

"... cando se xubilase había abeirarse preto dos libros, das súas dúas enormes bibliotecas (...) mergullarse naqueles volumes que, grazas a el, alimentaron a miña infancia de fantasía" (p.15)

"Dicíame, "toma, le". Non dicía, "mira a ver se che gusta este" ou, "proba a ver que tal". Dicíame, "toma, le", e eu púñame a ler, e case sempre gustaba o que me daba" (p.25)

"Velaquí está todo o que importa, meu fillo (...) as cousas realmente importantes están todas neses libros que ves aí. As que alimentan o corazón están aí" (p.26)

"... deixaba caer un papel sobre o libro que estivese lendo, ou sobre os deberes, ou sobre as miñas mans ... " (p. 32)

"... tamén había cartas, incluso algunhas dentro dos seus sobres abertos, moitas asinadas por el e outras por outras persoas, algunhas viñan pegadas cunha grampa..." (p.85)

"Coa letra de meu pai, con aquela caligrafía inconfundible (trazo moi fino e moi estirado)..." (p.109)

"As palabras fundan o mundo. Poden destruílo tamén. As palabras e as formas en que son transmitidas. Por iso pode haber - téñoo oído así un cento de veces - murmurios que provocan furados no medio do peito que van entrar, e aniñar un monte de ledicia. E palabras que nos cegan e nos matan. Literalmente" (pp.196-197)

"Quérote. Quéresme?" Moi probablemente sobraba a segunda pregunta, mais precisaba oílo, ou lelo, da súa voz, escrito pola súa man, saíndo do seu corazón" (p.235)

Heart of Chocolate: Chocolates Mariño (Carballo)

Se ides a Carballo, na rúa Valle Inclán, onde se cruza coa Cervantes, vedes este edificio que fai esquina e que pasaría facilmente desapercibido se non fose por un aroma irresistible que vos obrigará a deter os vosos pasos. Trátase de Chocolates Mariño, unha fábrica de chocolate artesanal (das poucas que quedan) que leva xa unha boa andadura, pois foi fundada no 1927.

Severino Mariño na súa fermosa tenda

Entras e déixaste levar polas sensacións olfactivas: O ineludible aroma envolvente do chocolate que funciona coma a mellor estratexia de marketing posible. Nin carteis publicitarios nin sinais de neón, non en vano din os expertos que o 90% do que "saboreamos" chéganos en realidade a través do nariz, de forma directa cando ulimos; e indirecta a través do que se chama retro-olfacto, cando mastigamos e expulsamos aire cargado cos compoñentes aromáticos do que estamos a comer.

De seguido, virá o choque visual, pois xunto coas perfectamente aliñadas tabletas e saquiños de chocolate, hai... candeas! Estraña combinación - ou non, un chocolate á luz das velas tampouco está mal.  Se preguntades a Severino e Teresa, donos do negocio, explicaranvos que o herdaron do pai de Severino, José Mariño, que era orixinalmente cereiro pero despois comezou co chocolate, no ano 1927. Eran anos nos que o chocolate era un luxo e só se vendía aos "señores", en palabras da parella, e de feito José ía polas vilas coa súa pedra e a rebola. Poñía na pedra os grans de cacao e ía dándolle coa rebola engadíndolle o azucre para ir amasando e facer as libras que lle encargaban en cada casa.

Pregúntolle a Severino polas fábricas de chocolate en Galicia e dime que antes había moitas máis, dúas ou tres en Santiago e máis en Coruña. Patri Fernández dicíame onte, cando lle comentei a visita, que efectivamente o "chocolate de cascarillas" foi moi popular, e que aos habitantes da Coruña se lles chamaba "cascarillas" ou "cascarilleiros" pola súa afición ao consumo deste tipo de chocolate. Hoxe en día desas chocolateiras só queda a Express (1929), que ten ese nome en referencia ao tren express nocturno que unía  Madrid con Galicia. 

Pero volvamos a Chocolates Mariño. Que opinades dos envoltorios? Son preciosos! "Seguen mantendo o deseño orixinal- continúa explicando Severino, - empregando o que se chamou "etiquetado a la gallega".

E preguntarédesvos cal é a diferencia entre o envoltorio vermello e o azul, como fixen eu. Pois velaquí a resposta.

Pero levando tanto tempo traballando co chocolate coma rutina, xa o deben ter aburrido, non creo que coman moito, non? Teresa explica que para nada. Seguen tomando unha cunca pola mañá e outra á noite. Ela con leite e el con auga. Interesante! E cal é mellor para facer con auga? Pois coma co café, se o tomas só e sen azucre é que che gusta de verdade. O mesmo pasa co chocolate, daquela é mellor empregar o azul, que só ten azucre e cacao. 

Saio da tenda feliz coas miñas tabletas e aínda que estamos en pleno mes de agosto o día neboado preséntase ideal para probar este chocolate aromático e artesanal. Vouno facer con auga, o que era o almorzo da miña nai de pequena. Abro o envoltorio e... 

... marabilla! A cociña imprégnase de dozura e calidez en canto parto as onzas, medrando en intensidade ao irse derretendo na auga.

Velaquí o resultado final. Festa de escuma e aromas. Acórdome de Severino e Teresa. Son feiticeiros habelenciosos. Enganáronme. Non me venderon chocolate: "Colleron a alborada, botáronlle un chisco de rocío, cubrírona de chocolate, e cun milagre ou dous... mesturados con amor, fixeron que o mundo saiba... Mmmmmm".