Sunday, July 31, 2016

Letters in Painting: Henry John Hudson

Neaera Reading a Letter from Catullus (1894) by Henry John Hudson
Henry John Hudson (1862-1911), British portrait and genre painter, captured here Neaera while reading a letter from Catullus (1st century BC), a Roman poet. Curiously enough, this letter is a scroll. I was surprised to find out that a scroll was also usually divided up into pages, which were separate sheets of papyrus or parchment glued together at the edges. The scroll was usually unrolled so that one page was exposed at a time for reading, with the remaining pages rolled up to the left and right, the way Neaera is holding it in the painting. 

Saturday, July 30, 2016

The Heart in Poems: Alda Merini


Piccoli canti

(...)

Il mio cuore è la selva inabitata,
vergine, fitta d'ombre e di sottili
rumori, di fugaci aparizioni,
di più fugaci corse.

(...)

Friday, July 29, 2016

Letters in Music: "Letter to Dana"

Sonata Arctica is a Finnish power metal band which was formerly known as Tricky Beans (later Tricky Means). The current line-up consists of singer, keyboardist and songwriter Tony Kakko, guitarist Elias Viljanen, bass guitarist Pasi Kauppinen, keyboardist and keytarist Henrik Klingenberg, and drummer Tommy Portico. 


Here's a song by them which is a letter to Dana O'Hara, a devious young lady, who is apparently very troubled and manipulates the people closest to her.




"Letter To Dana"

Dana, my darling, I'm writing to you.
'Cause your father passed away, it was a beautiful day
And I don't want to bother You anymore,
I used to hope you'd come back
But not anymore Dana.

My eyes might have betrayed me, but I have seen
Your picture on the cover of a filthy magazine
And I think my heart just cannot handle that
Dana, my darling, would be so bad.

Dana my darling I'm writing to you
'Cause your mother passed away it was a really rainy day
And I didn't mean to bother you anymore
Your mother wished... Come visit your fathers grave, Dana

Your father disowned you because you have sinned
But he did forgive you in condition he was in
And I hope you won't do those things anymore
Dana My darling I'm waiting for

Little Dana O'Hara oh, oh Dana my dear,
How I wish that my Dana was here
Little Dana O'Hara decided one day
to travel away, far away

No, you can't surprise me anymore, oh oh
I've seen it all before
But it seems I cannot let you go
Dana, Dana, Dana, Dana

And I think that I told you, I'd wait for you forever
Now I know someone else's holding you,
so, for the first time in my life - I must lie
Lie's a sin, mess that I am in,
Love is not the thing I feel know
I promise you... I won't write again 'til the sun sets
behind your grave

Dana, oh, Dana I'm writing to you, I heard you passed
away it was a beautiful day
I'm old and I feel time will come for me, my diary's
pages are full of thee

Oh Dana O'Hara oh, Dana my dear,
How I wish that my Dana was here
Little Dana O'Hara decided one day
to travel away, far away

Little Dana O'Hara oh, Dana my dear,
How I wish that my Dana was here
Little Dana O'Hara decided one day
to travel away, far away [2 times]

Thursday, July 28, 2016

Letters in Books: Querido H.P. Lovecraft

Cheguei a Antonio Manuel Fraga (1976) grazas a esta entrevista suxerida por Miro Villar (grazas, Miro!) na que o autor explica como chegou a coñecer o círculo de H.P. Lovecraft, por que emprega o formato de correspondencia e afonda noutros elementos do contexto coma as revistas pulp, Texas, a depresión ou a influencia do mesmo Lovecraft. Tamén vos recomendo a lectura desta entrevista feita por Ramiro Torres ou o estoutra no programa ZigZag da televisión de Galicia.

Non son seareira da literatura fantástica e moito menos de terror (cósmico ou non) pero veño de rematar Querido H.P. Lovecraft (2016), a terceira obra premiada, primeira de narrativa para adultos deste autor. Foron dúas cousas as que me atraeron deste libro: por suposto o feito de que fose un compendio de cartas, e a segunda que me descubriu a Robert Ervin Howard (1906-1936), cunha vida curta pero interesante, que de seguro se reflicte na súa correspondencia persoal, publicada en varios volumes cos que tentarei facerme.


A "faísca que prendeu a leña da posterior ficción" (p.10) é a carta (real, esta primeira) de Isaac Howard (pai de Robert E. Howard) a H.P. Lovecraft onde lle comunica o suicidio do fillo e o contextualiza con detalle, incluído o descubrimento dunha tira de papel no seu peto coa seguinte frase: "Todos fuxiron, todo está feito, así que erguédeme na pira. A Festa rematou, e as lâmpadas expiraron" (p.14). A esta primeira carta séguena outras tres, estas xa ficticias: unha de Lovecraft a Isaac Howard, outra de Robert a Lovecraft, e finalmente a resposta de Isaac Howard a Lovecraft. A segunda destas, escrita por Robert, é a que constitúe a verdadeira cerna da novela.

A partir de aí segue un enxeñoso acercamento ao estraño, mesturando brillantemente o sobrenatural co fantástico. Sobrancea a hábil creación de ambientes perturbadores, que, de xeito preciso, nos acaban afectando da mesma maneira que ao ficticio Lovecraft: "o que primeiramente [interpretamos] como unha intrincada brincadeira, [acaba] por [nos] mergullar na máis absoluta das incertezas" (p.19).

Coma Lovecraft, Fraga emprega só un par de expertas pinceladas breves para describir cada un dos personaxes, e mesmo E. Hoffman Price ou Tevis, que apenas aparecen no relato, teñen unha personalidade claramente única e fascinante.

Só lin relatos de Lovecraft, non novelas, pero lembro un estilo denso e florido, cargado de pasivas e frases longas con múltiples subordinadas. Certamente axuda na creación dunha atmosfera claustrofóbica, pero ralentiza a lectura ao non ser unha prosa facilmente navegable. Pola contra, o ritmo de Querido H.P. Lovecraft é áxil, e vainos presentando sucesivas "pezas [dun] xadrez de pesadelo"(p. 43): os indios, a relación coa nai, coa moza Novalyne ou con Truett, o proceso de escrita coa súa Underwood, a maldita esfera verde, ... vanse colocando en movimentos rápidos e estratexicamente planificados ata darnos o xaque mate final.

Altérnase esta precisión case quirúrxica con pasaxes cargadas de lirismo, coma a descrición do amor dos pais de Robert: "Ambos os dous me amaron con devoción, aínda que de distinto xeito. Tal e como corresponde ás súas personalidades, o meu pai fíxoo de forma serena, en longas veladas preñadas de ausencias. A miña nai, todo o contrario: o seu amor era o mecanismo dun reloxo adiantado, disidente da métrica, todo ansia e présa" (p.27); ou as miñas favoritas, esas paisaxes e ceos texanos, contrapunto e ás veces reflexo externo dos estados de ánimo interiores cun punto onírico:

"No ceo ovalado, púrpura e branco, as nubes bosquexaban unha vasta e asoballante pegada dactilar" (p.52)

"Detrás do pano de brétema, o sol comenzaba xa a súa fuxida no horizonte, facendo as sombras longas e difusas e complicando aínda máis a visión" (p.67)

"Fóra, o orballo bisbaba a súa linguaxe no vidro das xanelas" (p.83)

"Fóra, o vento peiteaba as pradeiras coa melancolía dun coiote moribundo" (p.109-110)

"A noite era unha enorme mancha de tinta chinesa zorregada periodicamente por látegos de luz" (p.112)

"Unha brisa suave coma un aloumiño mexía a herba dun lado ao ao outro, cuxo vaivén arxentino compuña un ballet de miles de corpos, se cadra millóns, que danzaban ao mesmo ritmo" (p.115)

"O sol, igual que unha cereixa madura, esparexía polo ceo o seu zume tras se esnafrar contra o horizonte, tinguindo de púrpura a barriguiña das nubes" (p.139)

"Fóra, todo semella mudar de xeito misterioso. O sol non é luz e calor fronte a un mundo inerte, senón que o mundo se transformou nun nimbo de luz ardente e o sol nunha bóla glacial e exánime suspendida no firmamento" (p.144)


Coma nos textos de Lovecraft, acompañamos a Robert na súa caída libre ao abismo da culpa, encollémonos ante as inquietantes influencias non humanas, ficamos envoltos no misterio, e vemos que Fraga, coma Clark Ashton Smith ou August Derleth, expande e engade á visión lovecraftiana. A peza que completa o círculo.
Poema manuscrito de Robert E. Howard (Fonte: http://www.hrc.utexas.edu)

All dim, all pale — so lift me on the pyre — 
The Feast is over and the lamps expire!
"The House of Caesar" by Viola Garvin

Letters in Films: The Letter

The Letter is a 1940 American film noir directed by William Wyler, and starring Bette Davis, Herbert Marshall and James Stephenson. The screenplay by Howard E. Koch is based on the 1927 play of the same name by W. Somerset Maugham.


I found out about it thanks to Dolores López who recommended it to me, and it was pure delight. Here's a brief synopsis from 2,500 Movies Challenge:

Based on a play by W. Somerset Maugham, The Letter tells the story of Leslie (Davis), the wife of wealthy plantation owner Robert Crosbie (Herbert Marshall). In the film’s opening scene, Leslie shoots and kills Geoff Hammond (David Newell), a man she claims attempted to rape her. But as her attorney, Howard Joyce (James Stephenson) delves deeper into the case, he discovers Leslie and Hammond were, in reality, having an affair, and that an incriminating letter Leslie wrote to Hammond, in which she laid out her true feelings for him, is currently in the possession of Hammond’s widow (Gale Sondergaard). At Leslie’s insistence, Joyce tries to buy back the letter in order to destroy it, but can they keep its contents a secret from Robert?

I recommend browsing some of the  external reviews, since they mostly agree on the quality of the film and the subjects it touches upon: adultery, murder, work ethics, colonialism, marriage and the lives of women.

The opening scene is a masterpiece: a moonlit plantation where we hear several shots and focus successively first on a cockatoo, then the workers, the house, the victim and finally the killer. It concentrates all the main motifs that are later developed in the film: the contrast between the English and the Malayans, conventions and contempt, rituals, masked subservience and calmness. 

The movie is well-paced, the acting is superlative (especially, Davis), and the symbolism of the house walls, the knife, Leslie's lacework, and the letter, leave you thinking long after the movie is over.





Wednesday, July 27, 2016

Letters in Poems: Carta



Carta



(digo dos que se ditam: 
a minha defesa 
são os vossos punhais) 

Quando me disseram «não se vem à vida para sonhar» passei a odiar-vos. Para vos matar escolhi materiais inacessíveis ao meu ódio. Em mim fizestes despertar a irreparável urgência de ferir. 

Descobri a vossa intenção: decepar as minhas raízes mais profundas, obrigar-me à cerimónia das palavras mortas. Preferi reiniciar-me: na solidão me apaguei. Estava só para me encher de gente, para me povoar de ternura. Eu queria simplesmente olhar de frente a verdade das pequenas coisas: esta água vem de onde, quem teceu este linho, que mãos fizeram este pão? 

Desloquei-me para tudo ver de um outro lado: levei o meu olhar, o desejo de um princípio infinitamente retomado. Ganhei sonoridade nas vozes que me habitavam silenciosamente. Entre mar e terra eu preferia ser espuma, ter raiz e poente entre oceano e continente. 

O tempo, por vezes, morria de o não semear. Terras que golpeava com ternura eram feridas que em mim se abriam para me curar. Eram terras suspeitas, acusadas de futuro. Outras vezes eram mãos de um corpo que ainda me não nascera. Surgiam da obscuridade para afastar a água e nela me deixar tombar. Tecido que escapava da mais bela das lavadeiras eu ia pelo rio, a corrente insuflando-me e eu deixando-me arrastar com fingida contrariedade. 

Outubro 1981 

Mia Couto, in 'Raiz de Orvalho'

Tuesday, July 26, 2016

Words in Poems: O berro (arde o poema comigo dentro)


O BERRO (arde o poema comigo dentro)


Comezo, canso, desesperanzado,
por lle prender fogo a este poema.


O lume vai enteando esta noite
nas palabras que calo.


Irei buscando palabras só para alimentalo.

Apañándoas, unha a unha,

tamén esas palabras que pensei para unha nena
que nunca chegou a nacer;
palabras fráxeis,
miúdas e delgadas, 
aínda en sangue.


Estes dedos meus, ríxidos, cómplices, en ruína 
para a desnudez,
sostendo a chama.


O fume desas sílabas de silencio e sal.


Agardar ó carón das palabras
que arden.

Escuito os estalos
das palabras queimadas,

o grasnar das gaivotas
á madrugada,
sobre as trabes incendiadas
do poema.


Só.


Contra as paredes ennegrecidas do silencio.



As palabras de amor
dan ó lume unha cor azulada,
case que transparente,
delgada.


O berro 

toma forma 
no centro da súa chama,


no mirar

crece co pulso todo atrancado de lirios

e sangue;



delóngase, estillado,
na memória da ría,

polos rostros todos debaixo da auga.


A noite toda,

aberta
para o rastro do sangue


na néboa.


(Sen levantar as gaivotas).


As gaivotas dormen -morren- onda as raíces
que se incendian no ollar. 


No silencio,
dentro,
é árbore que rompe na intimidade
e afoga na inmensidade dunha ollada morta

e óese

contra o frío.


O estrondo das palabras que se desmoronan sobre
os escombros do poema.




A beleza.

Haina.



Só agora é posible ver á noite
na súa verdadeira nudez
sobre as ruínas do poema.


Sentila, plena. 


Non os grasnidos das aves máis novas;
a súa prolongación


núa,

soa.




A palabra lúa nace dunha debilidade
que se presente animal.



Primitiva.



O sentimento espértano
o recendo da ría
e o olor a cinza das palabras
de amor.


Algunhas, a medio queimar
entre os rescoldos
dun verso
sobre o cotián.


O vento.


A linguaxe súa, só.



A liña de fogo nunha palabra que se desfai
entre as lapas

e se apaga.



O sentimento só se manterá
mentres haxa quen poida atopar
beleza
tratando de reconstruir
este poema.


Ollándoo.



O sinistro resplendor
das brasas nuns últimos adxectivos
que semellaban máis fráxeis,
cando xa se apagan.

Fonte: http://www.aelg.gal/centro-documentacion/autores-as/miguel-sande/obra/938/o-berro/texto/1

Monday, July 25, 2016

Epitaphs (V): Posthumous Letters in Venice

Colles o vaporetto desde Cannareggio, Fondamenta Nuove (Venezia) e comezas a peregrinaxe cultural cara San Michele. Entre Venecia e Murano albiscas a illa, que en realidade son dúas (San Michele e San Cristoforo della Pace) unidas por un estreito canal e que constitúen un camposanto desde 1837. A tríada de cores  que se distingue na distancia (o verde dos cipreses, o branco da igrexa de Codussi e o vermello do pavimento) evoca a bandeira italiana.




Venecia non é unha cidade calquera, e tampouco o é o seu cemiterio. Ao parecer, ata o século XIX os venecianos enterraban os seus mortos baixo lastras nas rúas, o cal era insalubre, máis en tempos de peste. Así xurdiu a illa dos mortos no 1837, onde se depositan os falecidos e despois duns 12 anos exhúmanse e ou ben se incineran ou se gardan en osarios en terra firme, agás os/as ricos/as, que poden pagar por quedar en San Michele máis tempo.
















E coma nestas anteriores entradas, preséntovos unha escolma de epitafios, cartas póstumas, que me chamaron a atención.

Tumba de Sonia Kaliensky (1907)
Comezo pola miña favorita, unha fermosísima talla de Enrico Butti para unha muller cunha historia ben triste, como despois tiven oportunidade de descubrir. Sonia Kaliensky foi unha noble rusa de 22 anos que foi a Venecia para celebrar o carnaval e afogar as súas coitas amorosas no alcol e despois en láudano. A moza represéntase nesta escultura no momento do seu suicidio, apenas cuberta pola saba.

Serge Diaghilew (1929)
Curiosa a homenaxe a Serge Diaghilew, nome crave na renovación do ballet no século XX. Fundou os Ballets Rusos en París, que aglutinaban os mellores bailaríns, coreógrafos, pintores e compositores do momento. Non hai flores na súa tumba, só zapatillas de ballet.

Igor (1971) e Vera (1982) Stravinsky
Tamén resoan acordes musicais, quizais da Sinfonía en Do, no curruncho onde xacen Igor Stravinsky e a súa dona Vera de Bosset.


Noutro recuncho encóntrase Joseph Brodsky (1996), quizais canso de "andar taconeando por aí", cunha "arañeira na fronte". Agora si "non pode soñar con nada, para existir menos, / para vir e pasar menos a miúdo, para non obstruír / o tempo"; aínda que a el debíalle parecer que si, pois a lápida di por detrás "Letum non omnia finit".

Por último, quedan aquí outros sen sona pero que me parecen poesía. Un último exercicio de creatividade por parte do finado ou dos seus familiares. Desgarradora a sección adicada a bebés e meniños.

"Il tuo sorriso riscalda ancora il mio cuore"
"His sun set while it was yet day"








Despedimos a entrada coa nova sección, o "Recinto XXIII" que está en funcionamento (aínda que inacabado) e que deseñou o arquitecto británico David Chipperfield despois de gañar o concurso internacional en 1998. Un volume bastante abstracto e que non pega para nada co resto do cemiterio.



Sunday, July 24, 2016

Words in Books: Eduardo Galeano (II)

We have discussed Eduardo Galeano (1940-2015) in previous entries. He was a writer born in Montevideo but exiled in Argentina and then in Spain. In 1985 he went back to his country where he lived until his death on April 13 2015. He was a prolific writer, crossing the boundaries of literary genres and trying to reflect the voice of the soul and the street, offering a synopsis of reality, memory and his own experience of things.

El cazador de historias (2016) was published after his death, including the stories he had selected and some others from another book he was going to publish entitled Garabatos. This group of stories is included in a fourth section of the book entitled "Quise, quiero, quisiera" and they deal mainly with the topic of death.

The book is a box of treasures, some of which we will unveil for you in this blog. Here goes one, from the first section of the book, "Molinos de tiempo".


La piel del libro

Él nos dio y nos da mucho placer, pero recibió poco o ninguno.

Tsai Lun, eunuco, miembro de la corte imperial china, inventó el papel. Fue en el año 105, tras mucho trabajar con la corteza del árbol de la mora y otros vegetales. 

Gracias a Tsai Lun, ahora podemos leer y escribir acariciando la piel del libro, mientras sentimos que son nuestras las palabras que nos dice.

Source: http://www.freepik.es

Saturday, July 23, 2016

A riddle

Buzón en La Valletta (Malta)

Me llegan las cartas
y no sé leer
y, aunque me las trago,
no mancho el papel



Friday, July 22, 2016

Letters in Music: "Carta de un león a otro"

Juan Carlos Baglietto (1956) is an Argentinian singer who started out singing folk music and was then influenced by Argentinian rock. He sang in different groups before starting his solo career in 1981.

“Carta de un león a otro” is a song which was composed in the seventies by Chico Novarro who drew inspiration from a letter by an Uruguayan political prisoner. But it did not become a hit until it was interpreted by Juan Carlos Baglietto. 

The song itself is disguised in poetry to avoid censorship by the dictatorship ruling at the time. It is moving when we take it literally, a cry against animal mistreatment, but even more so if we read between the lines and think about its deeper message.


"Carta de un león a otro"

Perdona hermano mío
si te digo
que ganas de escribirte
no he tenido

no sé si es el encierro
no sé si es la comida
el tiempo que ya llevo
en esta vida

lo cierto es que el zoológico deprime
y el mal no se redime sin cariño
si no es ...por esos niños que acercan su alegría
sería más amargo todavía

a ti te irá mejor , espero
viajando por el mundo entero
aunque el domador, según me cuentas
te obligue a trabajar más de la cuenta

tú tienes que entender ,hermano
que el alma tiene de villano
el no poder mandar a quien quisieras
descargan su poder sobre las fieras

Muchos humanos
son importantes
silla mediante
látigo en mano

pero volviendo a mí
nada ha cambiado
aquí desde que fuimos
separados....

hay algo sin embargo
que noto entre la gente
parece que miraran
diferente...

sus... ojos han perdido algun destello
como si fueran ellos
los cautivos
yo sé lo que te digo
apuesta lo que quieras,
que afuera tienen miles de problemas

caímos en la selva de marmol
y miren qué piadosas manos
su aire está viciado de humo y muerte
y quien anticipar puede su suerte

volver a la naturaleza
seria su mayor ...riqueza
alli podrán amarse libremente
y no hay ningún zoológico de gente

cuídate hermano...
yo no sé cuando
pero ese día
VIENE LLEGANDO

Thursday, July 21, 2016

Letters in Books: O anxo negro

Manuel Gago (1976) defínese a si mesmo como xornalista, director de culturagalega.org, profesor na  Universidade de Santiago de Compostela e editor de Capítulo 0. Tiven o privilexio de asistir á presentación da súa primeira novela, O anxo negro (2016), hai un mes no Club Náutico de Ribeira, que foi un banquete de petiscos históricos, co celme dos diferentes contextos (Renacemento, Guerra Civil, Alta Idade Media), contundentes e poderosos, mais veladamente insinuantes para crear a apetencia pola lectura da novela.

Manuel Gago na presentación da novela en Ribeira
Escrita poética en galego a fins do século XVI: a "Canción galega en loor de Don Diego das Mariñas Parragués", que podedes ler aquí
Ler esta novela fíxome recordar a diferenza entre o álbum de fotos de toda a vida e o scrapbook. O álbum ten mérito, hai que seleccionar as fotos, ordenalas de xeito lóxico, elixir un libriño no que metelas e traballar mínimamente no deseño. E queda unha cousa máis ou menos xeitosa que nos evoca o momento. O scrapbook vai máis aló. É especial porque ten un tema unificador e implica traballo inxente e meticuloso ao incluír notas, citas, datas, entradas, etiquetas e comentarios. Ao final é un libro avultado porque se adorna con infinitas pezas (botóns, lazos, cintas, pegatinas,...), e ten un toque persoal e íntimo que o fai único. Case se goza tanto de ver as fotos como de ler as anotacións e ver o caderno en si.

O anxo negro constitúe unha colección de fotografías históricas de diferentes contextos e épocas que seguen o fío temático da desaparición da imaxe de Santa Mariña en Cereiro, o que desencadea, como o propio Gago indica na web da novela, "unha serie de incontrolados feitos". E velaquí comeza a labor artesanal, pois esas instantáneas, de por si interesantes, non só se colocan nunha andamiaxe intelixente e lóxica, senón que tamén van acompañadas deses toques persoais que fan da lectura un xogo, unha viaxe. 

Deste xeito, acompañamos a diferentes personaxes: raqueiros, corsarios, xudeus, contrabandistas, crebeiros, cregos, nais, labregas, doutorandas ou raíñas. Sen importar a súa relevancia na historia, cada un deles ten o seu carácter e non nos deixa indiferentes: Conquístanos Andreu "(...) todo el eran impulsos. Todo el saía do corazón (...) As mulleres namorábanse da súa cara rebelde, do seu vivir non convencional, da pura liberdade que parecía saír del mesmo" (p.102), amolécennos María do Pazo e Xenoveva, catívanos María Estuardo, fascínanos a astucia de Don Servando, un James Moriarty galego.

Con eles, recollemos triscos de historia nunha viaxe internacional por Rotterdam, Roma, Sheffield, París, as Terras Altas escocesas ou Namur. Porén, son as localizacións da costa norte galega as que verdadeiramente nos namoran pola súa descrición: o mosteiro de Cereiro, o bosque dos Némedos, ou "(...) a impoñente presenza do monte Pindo, como un parapeto natural" (p.49), "un xigante granítico que se ergue poderoso desde o mar, repleto de covas, abrigos, labirintos rochosos (...) gardando exilios interiores desde tempo inmemorial" (p.142)

É tamén unha viaxe no tempo, pasando polo século XVI, a desamortización de principios do XIX, a Guerra Civil ou os anos oitenta.

Exornan o complexo scrapbook as anotacións irónicas, críticas, intimistas ou humorísticas coma as seguintes:

"Acuda á Igrexa. Ela sempre está disposta a botar unha man. E a Igrexa non cambia. Case nunca cambia" (p.18)

"O Estado debe velar polo benestar e a seguridade da infancia" (p.217) 

"Os tempos cambiaban. As vellas familias disolvíanse. As casas vellas tirábanse para facer edificios en altura. Os pais deixaban de falarlles aos fillos na súa lingua de nenos. A modernidade parece que consiste en destruír todo o antigo, coma se todo pertencese á mesma caste" (p.317)

"Os de Cereiro tiñan sona na comarca de seren homes soturnos, misteriosos, e algo túzaros. En realidade, era o estereotipo que os habitantes do litoral mariño teñen sempre sobre os labregos de terra a dentro" (p.118)

"Ese é o noso problema, o problema dos galegos. Confundimos país e parroquia" (p.441)

"Ese mundo bucólico escondía por debaixo unha ameaza terrible de perda da memoria da súa propia existencia" (p.227)

"Xa ves, un tipo de Corcubión desprezando aos de seis quilómetros monte arriba, pensando que vivían na Prehistoria ou no terceiro mundo. E en todo o país é así. Sempre hai uns que se teñen por máis listos cós outros" (p.464)

"(...) a vida do mar non o acabou de convencer. Gañábanse cartos pero vivíase pouco" (p.42)

"Fáltanos o medo" (p.145)

"Volvería cando cadrase e o ciclo das ausencias, outra vez ese ciclo eterno do mundo, repetiríase" (p.245)

"E o mariño en terra non procura moitas veces nada máis que unha leiriña, unha leiriña pequena e un horizonte limitado, un mundo abarcable que poida controlar" (p.212)

"- (...) Que carallo levan nesa caixa? Coca? - preguntou Tom.
- Algo máis valioso, rapaz - dixo Andreu enigmático, prendendo un cigarro-. Levan memoria" (p.181)

"E a dor acompañaríame ata o final, sen dúbida, pero nas íntimas sendas do meu corazón, alí onde son descoñecido e vulnerable" (p.436)

"A parroquia actuaba como un poderoso ser mitolóxico de dilatada memoria" (p.45)

"- Xaquín, non fagas coma os fontaneiros, non poñas a parir o traballo dos outros - dixo alguén desde abaixo, e todos se botaron a rir. Bendito humor negro do país, pensou Nicolás" (p.277)

"(...) en plenas Terras Altas escocesas. O cu do mundo. Ben, eles tamén vivían noutro cu do mundo. O mundo estaba cheo de cus, sobre todo para aqueles que pensan que viven nas cabezas" (p.189)

"Carallo, Peter, isto non é Francia nin Italia - dixo Graham-, aquí a xente mata por un retablo" (p.361)

(en Oban) "Pararon nun pub onde degustaron uns sandwiches infames.
- Tanta potencia económica para comer coma o carallo - protestou Andreu" (p.454)

Pero neste scrapbook palimpséstico, non só ten relevancia o que se di e o que se escribe, senón tamén o que non se di. O silencio, o que se cala, o mesmo que é característica dun pobo (o galego) e dunha vila (o Cereiro), manténnos en vilo durante a lectura, preguntándonos que é o que non se nos conta e por que non se conta xa, como cando nos di,  "Aquela vella historia, non cicatrizada, da Guerra Civil" (p.120), e ti pensas, "De que historia me fala? Perdinme algo?". O autor pídenos paciencia e aprendizaxe, a aprendizaxe desta arte que el crea e nós debemos descubrir, de interpretar os silencios.

"Nos estraños mecanismos da atracción e do amor, serán estes silencios, estas miradas fixas cos seus ollos claros, esa idea de que non toda ela estaba no aquí e no agora, unha das cousas que o volverían tolo por esta moza" (p.80)

"A costa galega ten esta mestría lingüística. A arte de interpretar os silencios" (p.223)

"Ás veces non é dado facer o meu traballo, padre. As nosas parroquias están construidas con morteiro de silencios" (p.366)

"Hai mensaxes que non precisan de palabras, e as palabras só son quen de contar unha mínima parte delas" (p.434)

"(...) Nicolás viu, alucinado, como unha das historias máis impresionantes que escoitara na súa vida ía ser sepultada baixo o manto de silencio dun pacto de labradores. Que é un pacto moito máis serio que os pactos de cabaleiros" (p.451)

"(...) entre todas elas dixéronlle esas verdades que algunhas mulleres se saben dicir unhas ás outras, verdades que están máis na música das palabras que no seu significado estrito" (p.477)

"O seu silencio, nestes momentos, era a súa participación na historia de Santa Mariña" (p.486)

Quedei encantada de atopar cartas (e moitas) na novela:

"As maletas metidas no fondo dos armarios tiñan postais de Venezuela, fotos enviadas desde a frente de Teruel durante a Guerra Civil, cartas de amor formalistas, como escritas cun manual, nas que todos agarraban que a familia estivese ben" (p.57)

"Diego, quero que abras aquela arqueta e collas un mazo de cartas coa plica "María". Volves aquí e abres as dúas últimas" (p.353)

"A diplomacia é sempre ambigua e revirada, nunca se entende nada ao dereito nas misivas - dixo María -. As palabras escritas confunden, porque hai tempo para pensalas. Son como armas" (p.380)

"Abriume inusualmente o seu corazón, amosándome cartas da súa media irmá Isabel" (p.383)

"(...) fixemos que o toneleiro que metía os viños en Sheffield levase, na súa petaca, un espelliño baixo o cal ían as miñas cartas á raíña María dos Escoceses" (p.403)

"O 10 de outubro de 1586 envioume unha carta. Estaba escrita pola súa man, sen dúbida, pero a letra era tremelicante, escapaba das liñas" (p.409)

Completa o deseño coidado e hábil deste scrapbook unha colección audiovisual de cinco teasers e un elaborado book trailer que se pode ver a seguir. Pezas artísticas que, a modo de anotacións, sen dúbida nos guían na lectura e a enriquecen; pero ao igual que Nicolás, temos que lembrar que "a Historia non conecta as cousas entre si, facémolo nós" (p.198). Quédanos a nós xogar, enliñando as personaxes, sociedades, vilas,  diálogos e feitos para reconstruír a historia.






Wednesday, July 20, 2016

Letters in Painting: Jean-Baptiste Santerre

Jean-Baptiste Santerre (1651-1717) est un peintre français qui, après avoir commencé sa carrière comme portraitiste, acquit une grande réputation grâce à ses figures de fantaisie féminines, dont les thèmes sont souvent issus des modèles nordiques : cuisinières, brodeuse, femmes à la lettre, femme endormie, rêvant ou dessinant. Sa toile la plus célèbre est sans doute Suzanne au bain, conservée au musée du Louvre, à Paris. 

Ce tableau, Jeune fille lisant une lettre, constitue une bonne illustration du raffinement de l'artiste.


Jeune fille lisant une lettre par Jean-Baptiste Santerre

Tuesday, July 19, 2016

Letters in Books: Querido Eduardo

Pilloume fóra a apertura da libraría Chan da Pólvora e a presentación do libro Querido Eduardo. Cartas de Suárez Picallo a Blanco Amor (2016), porén á volta sen falta aló fun por el. Dixo Alicia Fernández que xa poucos exemplares quedan dos 150 que se imprimiron para estrear a colección Rabo de Egua. 

Chan da Pólvora é unha libraría chusquiña situada no 74 da rúa de San Pedro, pequena, pero luminosa e con cadeiras para sentar, cousa que como lectora/compradora agradezo inmensamente e que poucas librarías neste país facilitan. E digo eu que non será o mesmo ir mercar unha barra de pan ca un libro, non? Como moitos/as, son das que me gusta ollar, ler un par de páxinas e despois decidir. A maioría das veces hai que facelo de pé entre estantes atofallados de libros, pero... que diferencia cando podes sentar e tomarte o teu tempo! Isto é máis importante se cabe se o lector é un/ha neno/a ou persoa de idade; e aínda máis nun tempo en que as librarías como espazos teñen que aguzar o enxeño se queren gañar a batalla contra xigantes coma Amazon (interesantes as propostas que xa están a agromar noutros países, coma esta).




Desta primeira expedición leveime o libro Querido Eduardo ademais de Vinte en escena (2012) de Rosalía Fernández Rial e No soy perfecta (2012), do meu adorado Jimmy Liao, que disque escribe para nenos (?)... aínda que eu non o teño tan claro:  o seu estilo afectuoso, íntimo e colorido cun contido vívido de temática adulta captura o corazón coa súa mistura de desenfado e lirismo.



Encántame a libraría e desde logo volverei, máis tendo en conta a perspectiva dos obradoiros que mencionou Alicia Fernández nesta entrevista para  Praza Pública "no campo dos obradoiros gustaríanos desenvolver algún no verán (...) Cando comece o curso, en setembro, si que queremos ter catro sesións ao mes (...) obradoiros de escrita creativa, de introdución á poesía para cativos... Penso que hai que cubrir un oco en Santiago, xa que agora mesmo hai pouca oferta de obradoiros de escrita". 

E por suposto foi un pracer ler  Querido Eduardo. Cartas de Suárez Picallo a Blanco Amor (2016). Era o meu primeiro achegamento a Ramón Suárez Picallo, e a colección de cartas así como a introdución e detalladas notas de Antón Lopo  proporcionaron unha excelente toma de contacto.

Con catorce anos emigrou a América, onde fixo traballos varios e "acabou enleado nunha vida relaxada que o deixou sen traballo e sen cartos" (p.10). Coñeceu a Eduardo Blanco Amor cando ambos traballaban como jornalistas en La Armonía (Suárez Picallo en Correo de Galicia e Blanco Amor en La Nación); e mentres escribiron nos mesmos periódicos e revistas durante quince anos, foron como di Lopo, "os puntais da oposición" (p.7). O "paraíso das súas vidas e o momento de maior plenitude da súa amizade" (p.8) deuse cando Eduardo era correspondente dun periódico arxentino e Ramón deputado do Parlamento español.

O lema de Ramón era: "Lo que tuve lo perdí. Lo que perdí no lo tengo. Solo tengo lo que di" (p.9). E abofé que dou abondo.

As cartas, depositadas no arquivo Blanco Amor da Biblioteca da Deputación de Ourense, "conforman unha das máis completas (e complexas) biografías emocionais do galeguismo" (p.15), un espíritu que se fai patente nas citas a seguir:

"(...) hay que construir Galicia, desde el primer ladrillo hasta el techo" (p.28)

"Cuando ganemos la guerra - que la ganaremos irremisiblemente- hay que construir Galicia. Y en esa tarea deben ser los primeros los emigrados. Ellos serán los canteros" (p.58)

"Me explico perfectamente tu postura con referencia a los galleguistas de ahí. Los conozco bien y te conozco a ti. La cativez de siempre y de todas partes y de todos los tiempos. ¡Lamentable! (...) En efecto, Galicia es una cosa pobre y "podre". Da pena " (pp.70-71)

" (...) se non podo embarcar, confórmome con ser fareiro desde esta outra Costa, pra mandarlle, de cando en cando, un refacho lumioso á nosa vella barca" (p.80)

Pero alén desa parte política, as cartas marcan os fitos da historia de dous amigos, "camaradas que comparten experiencias, opinións sobre temas de interese común e confidencias sentimentais" (p.19), coma estas citas nas que Ramón confía e comparte facetas persoais e momentos de intensa dor emocional:

"Nuestra amistad, clara y luminosa, está más allá de los triunfos y de las derrotas, más allá de nuestros defectos y de nuesras virtudes, más allá del bien del mal. Más allá de todo" (p.28)

"¡Toma! Pra que te enteres que non somentes ti eres fino e diplomático. En canto a  papel é millor o teu; Pero en troques o tipo de letra, hai que ver este. ¡Tan feituco e tan claro!" (p.35)

"Acabo de recibir y de leer por tres veces arreo tu Poema en catro tempos. Maravillosos. Maravillosos, de gracia, de luz, de ritmo, de mar y de música" (p.40)

"Según nuestras noticias (...) hubo fusilamientos muchos. Entre ellos sospecho que el de mi hermano Antón" (p.54) "Te escribo hoy con el alma deshecha, al tener la confirmación del asesinato de mi hermano Antón (...) Nuestro Antón, mi gran camarada, mi gran auxiliar, mi mejor amigo, mi inolvidable animador, fue asesinado a culatazos. Apareció con todas las costillas rotas y la cabez deshecha" (p.57)

"Hace unos seis días Meilán (...) me dice que ha muerto ahí mi hermano Leonardo (...) Ocho días antes me escribieron de Filadelfia, diciéndome que la viuda de mi hermano Diego (...) desapareció dejando abandonados a mis sobrinos (...) Ayer recibo carta de mi hermana María diciéndome que mi padre ha muerto de un síncope cardíaco el 11 de enero. ¡Santo Dios! Como ves, imagínate como estoy. ¡Ayúdame! ¡Escríbeme!" (p,63)

"Desde que murió mi madre - ¡aún no me resigno a creerlo!- le escribí 14 cartas a mi hermana María sin tener una sola contestación" (p.77)





Monday, July 18, 2016

Realm of Books (I): La Feltrinelli



Tarde de xuño de calor abafante na Piazza Gae Aulenti de Milán, un espazo moderno proxectado polo arquitecto arxentino Cesar Pelli,  de recente inauguración (2012) que busca honrar co seu nome á famosa deseñadora e arquitecta italiana Gae Aulenti. Elevada seis metros do nivel da estrada, cunha fonte central e rodeada de rañaceos coma a torre Unicredit (o máis alto de Italia) atrae a xente de todo tipo que busca un sitio tranquilo á tardiña.




Os maiores sentan nos bancos á sombra, nenos e mascotas chapican nas fontes e o que máis e o que menos anda a ritmo de tartaruga, ralentizado polo espesor do aloumiño do sol.

Segundo entramos, á man esquerda vemos RED Feltrinelli, un restaurante-libraría dunha das editoriais máis antigas de Italia (1954) que naceu co conmovedor lema de Giangiacomo Feltrinelli (1926-1972): “Cambiare il mondo con i libri, combattere le ingiustizie con i libri.” E tentou ser fiel a ese ideario, publicando autores e autoras do terceiro mundo e novelas que provocaron o escándalo e mesmo o meteron en problemas, especialmente as de Henry Miller e dúas obras de importancia internacional, O doutor Zhivago (Boris Pasternak) e O gatopardo (Giuseppe Tomasi di Lampedusa).

Xa estiveramos o día anterior na Feltrinelli das galerías Vittorio Emmanuele, enorme, cuns cómodos sofás e mesas para consultar os libros; pero sempre me encadilou esta idea de libraría-restaurante/cafetaría (inesquecibles a Cook & Book en Bruxelas ou a Alexandra Könyvesház en Budapest) así que decidimos tomarlle un algo na RED.

Da calor e a rebuldaina da praza pasamos ao o abrazo fresco do aire acondicionado e o murmurio bisbado dos libros, coa riqueza da literatura e os seus diferentes xéneros coma anfitrións.



Sentamos nunha desas mesas longas coma as que teñen as avoas para as comidas familiares, inspirando o aroma dun lugar que alimenta o corpo e a alma. Sube o volume do silencio e sentimos a chamada hipnótica dos estantes coloridos onde volumes separados por abismos de tempo se rozan insinuantes invitando ás mans incontrolables a sacar, tocar, abrir e desvelar os segredos todos para encher os ollos e apretar o corazón.

Alessandro Baricco, Vivian Maier, Erri De Luca,  Menotti Lerro, Alda Merini, autores e autoras de aquí e de acolá acugulan as nosas orellas coas súas palabras frescas e brillantes. Pracer dos sentidos mentres voan as follas e os minutos.


Veñen dúas mozas e preguntan se poden sentar ao noso lado e cando alzo os ollos para dicirlle que si, vexo que o lugar se encheu por completo. Un neniño corre rindo a gargalladas cun libro apretado contra o peito, escapando do pai que o persegue e facendo sorrir a unha anciá que bota unha ollada ás guías turísticas, quizais escollendo o próximo destino vacacional. Os camareiros comezan a carreira para dar atendido a todos e todas. Xa non quedan mesas, pero a xente segue chegando e enchendo a RED Feltrinelli. Cégame un resplandor repentino e  escoito un ruído atronador que fai tremer as fiestras e entón entendo.

Entendo que todos nós, almas errantes, entramos aquí buscando o mesmo: o acubillo morno das palabras, o concerto melódico que silencie o ruído gris da tormenta, a impermeabilidade que deteña todo o que manque, e un refuxio que nos esconda por un anaco do que somos demasiado covardes para afrontar.






Entendo que por hoxe acabouse o turismo exterior e toca o interior. Agarimo a portada de Lea Garofalo e sumérxome na historia dunha muller que nunca se rendeu.