Literary Walks (VI): O xardineiro dos ingleses

Hai unha semana faciamos unha visita literaria por Vilagarcía de Arousa da man do escritor Marcos Calveiro para visitar os escenarios da súa exitosa novela O xardineiro dos ingleses (2017).

Comezamos o roteiro visitando o cemiterio británico construído en 1910 para dar sepultura a maríns   británicos. Un espazo modesto e íntimo, case nu a excepción dunha ringleira de lápidas e unha tumba nun dos xardíns laterais. Hai unha ducia de maríns enterrados aquí, 10 deles que morreron afogados. Recibiron tamén sepultura neste camposanto Alexander Lindsay (cónsul británico en Vigo) e a súa muller; e Charles Lessner, enxeñeiro de minas e un dos primeiros coidadores do cemiterio, casado con Josefina Porto.

Calveiro contábanos que o xermolo da novela foi a lectura dunha noticia que mencionaba a Ramón Rebolo, un veciño de Rubiáns que coidou desinteresadamente este espazo durante 50 anos; así como unha das tumbas coa lápida en branco.

O resto do roteiro contextualizounos no equivalente galego dun periodo no que o mundo andaba a voltas coa Revolución Rusa, o Easter Rising, os primeiros voos transoceánicos ou os avances na ciencia atómica. Vilagarcía era entón unha vila de entre 5.000 e 8.000 habitantes que recibía uns 15.000 estranxeiros, maiormente británicos, que paraban na ría de Arousa para as "invernadas". 

A fasquía da vila, tal como nola evocou Calveiro, era cosmopolita, moderna, chispeante. Había un constante fluxo de mercadorías, unha praia urbana (desparecida), festas en mansións, balnearios e cafés musicais, mulleres que xogaban a hóckey herba, domingueiros que viñan en tren ver os barcos atracados no porto, e xente de sona que viviu entre as súas xentes, como Sorolla, Lorca coa súa La Barraca ou Alfonso XIII e a súa familia. 

Agora, coas referencias do contexto físico, resta o máis importante: mergullarse na ficción para descubrir a historia de Delia e do xardineiro dos ingleses.

Moitísimas grazas a Marcos Calveiro así como ao Servizo de Cultura e Lingua da Deputación de Pontevedra e á AELG por organizar estes roteiros literarios.

Escultura de Ramón Conde, Man con man homenaxe ás homes e mulleres do mar. A plaquiña le: "Todos vamos pasando y el tiempo con nosotros: / Pasa el mar, se despide la rosa, / Pasa la nena por la sombra y por la luz, / y ustedes y nosotros pasamos, pasajeros" El barco, Pablo Neruda, 1959

Marcos Calveiro mostrándonos os restos do antigo Teatro de varietés

Localización da antiga Banca Deza 

Salón García

Emprazamento onde estaba o balneario

Peixería preto de onde atracarían dornas e bucetas cando o mar chegaba ata aquí 

Pazo Vista Alegre

Unha das mansións d'A Comboa: Mansión de Medina de las Torres (coñecida popularmente como Mansión dos duques de Terranova)

Outra das mansións, a casa da familia González Garra (coñecida como a Casa do Lago)

Para saber máis:

• Ficha d'O xardineiro dos ingleses (Editorial Galaxia)
• Alfaias, o blog de Marcos Calveiro
• Artigo en Faro de Vigo sobre o roteiro (02/09/2018)
• Artigo en Diario de Arousa sobre o roteiro (30/08/2018)
• Artigo en La Voz de Galicia sobre a posible cesión do British Naval Cemetery ao Concello de Vilagarcía (31/12/2017)
• Artigo en La Voz de Galicia sobre a presentación da novela no Salón García (20/12/2017)
• Vídeo (extracto de Desde Galicia para el mundo) sobre o cemiterio naval de Vilagarcía (19/11/2015)
• A Vilagarcía antiga, web de recuperación e difusión histórica de Vilagarcía de Arousa

Letters in Books: Cartas do terceiro día

Cartas do terceiro día (2006), which would translate in English as Letters from the Third Day, is a book by Marcos S. Calveiro (1968) which I found in Biblioteca Pública Victoriano García Martí. The book cover has some Chinese characters, and every poem is introduced by a Chinese character too, which really puzzled me.

I went to the writer's blog, Alfaias, and was able to find an answer. The book uses nüshu script as an inspiration, a gender language which was used exclusively among women in Jiangyong County in the Hunan province of southern China.

Calveiro says in his blog that this was a language only known by women which they used to share their life as servants, their hopes, happy and sad moments. Back then, only men learnt to read and write Chinese, it was banned for women to learn, so they developed their own way of communication, passing it on from one generation to the other, from woman to woman.

Oaths were made and they had their own sisterhoods. When a woman left the nest to get together with a husband through an arranged marriage, she was given a "nushu", a small journal written in their language three days after the wedding, which was called the "book of the third day." That journal, written by the girl's mother and friends, contained advice for the married life and conveyed their sadness and pain at having lost the girl. The rest of the book was left blank for her to write her impressions, which, in turn, was to be left as an inheritance to her daughter in the future.

Calveiro says, "E así eu escribín os meus versos, o meu propio nushu, e tratei de poñerme no pelexo desa nai e desas amigas para liberarme así dunha fonda frustración persoal que non vén ao caso contar."

And here are two beautiful gems from the book, one from the beginning (p.11), and one from the end (p. 41):

Miña filla:

Yang

era o alcume da miña avoa,

Huanyi

era o de miña nai,

elas e as demais labregas

da prefectura de Jiang Yong,

Provincia de Hunam,

que sabían da súa nacencia e serventía,

xamais souberon ler ou escribir en han

nin os seus nomes

nin os de seus fillos

nin os dos paxaros

que brincaban nas leiras,

emproiso ensináronme

na súa secreta linguaxe

o pouco que sabían,

o pouco que eu tamén sei

e que agora che quero entregar

nestas cartas que escribo coas túas irmás

na terceira xornada de convite e rexouba

dende o teu casorio arranxado

polo alcoviteiro da aldea

co teu pai e a familia dese prea

co que ves de casar.

Miña filla,
nosa benquerida irmá:
Eiqui rematan
este feixe de cartas
feitas coa estima das que te estrañan,
verbas de alivio e conforto
das túas amigas,
ensinanzas, desculpas e avíos
da túa naiciña.
Non as esquezas
e tenas presentes
polo teu ben e o teu descanso,
adeus para sempre
filla e compañeira.
As follas en branco
que agora seguen
éncheas co amor e o cariño
que nos che profesamos
e cando te sintas pexada
arreda o fastío e a repugnancia

escribindo nelas coitas e alegrías,
herdanza que deixarás
a túa meniña
o día aínda lonxano
da súa partida.