Luns musicais (I): Oniria

Luns musicais (#DillunsMusicals #LunsMusicais #AstelehenMusikalak #LunesMusicales) é unha proposta que parte da amiga Sonia Vecino para comezar a semana con bo pé compartindo músicas de interese e entrelazando a letra cun texto propio.

A iniciativa comezou este mes de febreiro coa idea de que máis xente se anime a participar nas redes sociais cos  luns sonoros para abrir a semana e con escrita poética en todas as linguas para pechala, cos venres de versos (#VenresDeVersos #DivendresDeVersos #BertsoakOstiralean #ViernesDeVersos).

Entre as dúas ideas (complementarias), tanto ela coma min acabamos recuperando os nosos blogs Hora veintiseven e  eu este de Palabras da man ao corazón, o que nos permite facer un exercicio escrito de maneira regular coa motivación de que hai polo menos outra persoa facendo o mesmo de par túa.

Lontreira

ONIRIA

Ás veces, para soportar a vida, sóñome subindo polas escadas de Oniria, por ver se así, 

naufragando no sono, sinto en min o mesmo vento que corre levando os restos pretos que morren. 

O zunido é forte e apreto a orella contra a almofada de ruínas. 

Camiño cara o horizonte de fracasos e, por fin, poño a durmir a alma,

baixando polas escadas de Oniria, sabendo ben o que non debía saber.

Tanto vivir na luz, pero sen a esencia da escuridade... a ver quen durme.

(Grazas, Nacho Rodiño, pola descuberta!)

Realm of Books (VI): Re-Read

A descuberta da franquicia de librarías de segunda man Re-Read débolla en dobre partida a Nacho Rodiño e Mar Vaamonde. Neste establecemento tes a posibilidade de  mercar e vender porque, como indican no escaparate, sempre hai libros lidos e por ler.

Os prezos son fixos: un libro custa 3€, dous 5€ e cinco 10€. A estrutura dos locais é organizada  e a estética nítida, o cal facilita a labor de atopar libros do teu centro de interese. Ademais, os detalles están moi coidados, como a decoración e os marcadores, pasaportes e postais. Encántame tamén o seu proxecto solidario "Deja que tus libros vuelen" que organizan xunto coa Fundación Comparte. A través desta iniciativa, podes escoller un libro de literatura infantil/xuvenil e un destino (Ecuador, Chile ou Honduras); logo só tes que metelo nun sobre Re-Give Books e envialo por correo. Despois, pasará a formar parte dos fondos dun bibliobus que percorrerá as rúas deses países para achegar os libros aos máis pequenos.

Temos Re-Read en Galicia tanto n'A Coruña como en Santiago, aínda que as fotos que vos deixo son da primeira.

The Heart in Books: Sostiene Pereira (II)

Hace poco más de un año descubría la belleza intensa de una narrativa que combina la delicadeza y el desasosiego, la novela Afirma Pereira (1994) del italiano Antonio Tabucchi (1943-2012) que os conté en esta entrada anterior.

A través de las mismas manos me llegó también la versión en novela gráfica de Pierre-Henry Gomont (2017), traducida por Carlos Gumpert. La materia prima -el texto original- es brillante, pero la novela gráfica de Sostiene Pereira es igualmente magnífica, una antología de ilustraciones que permiten varias lecturas, uniendo a veces una línea de texto con doce imágenes o una imagen con múltiples diálogos. 

Es de un lirismo delicioso, con ilustraciones de fuego e hielo que van desde la calidez de la luz de los tonos ocres y naranjas de los edificios lisboetas a la frialdad de la noche del régimen salazarista en azules y verdes estremecedores. La capa simbólica de las múltiples almas de Pereira se mantiene de principio a fin hasta el triunfo del yo hegemónico que tan acertadamente vaticina el Doctor Cardoso.

Great Books: The Shape of Ideas

“Everyone has something creative that they want to do that they’re not living up to, or maybe they’ve taken a wrong turn”

Grant Snider

Grant Snider summarizes his bio in the following terms:

Grant lives in Wichita, Kansas with his wife, daughter, and two sons, where he also practices orthodontics. You can often find him carrying a sketchbook, lost in his own thoughts. 

His book, The Shape of Ideas. An Illustrated Exploration of Creativity is undoubtedly one of the most beautiful things I own.

He took up cartooning when he was about to start dental school. In college, he used it to blow off steam after a tough class and now he continues to do it to stay in touch with his inner life.

Paradoxically, by reading (and eyeing) his book we get in touch with our own inner life, and it is heartwarming. The colour range, the expressive force of the apparently simple drawings, and the delicate tone all ally to make the reading experience memorable. It is an emotional homage to our frustrations and failures, to our habits, dreams and hopes.

If I were to choose only one book out of the ones I read in 2018, it'd most definitely be this one.

Source: Incidental Comics

To learn more:

• Grant Snider's Twitter profile
• Incidental Comics, Grant Snider's website
• Article on Grant Snider (21/11/2017)

Words in Books: La biblioteca de los libros rechazados

Ese gesto de alguien que empuja con gentileza un montoncito de palabras en tu dirección. Te ordena que las subas a la cima de las pendientes y obedeces, escéptica. Entonces, la dulzura espesa de las primeras páginas te atrapa con su naïveté y te hace chispear los ojos y el corazón hasta la última página.

Eso fue La biblioteca de los libros rechazados (2017), de David Foenkinos. Traducido de forma brillante, clara y coherente por María Teresa Gallego Urrutia y Amaya García Gallego, la historia  va más allá de una editora y un escritor que encuentran un libro "rechazado" que se convierte en superventas. 

Es un compendio de relaciones, un Love Actually libresco donde se dan cita bohemios, tradicionales, románticos, idealistas y realistas - aunque, en definitiva, como Josephine, todos son "kamikazes del amor" (p.98).

Promueve también, a otro nivel, una reflexión profunda sobre el mercado editorial y sobre los actos de escribir y de leer. Gérard Misson sentado en el almacén armado de boli y papel esperando a que le venga la inspiración (p.140); las noticias que se aprovechan para dar empuje al tirón publicitario de un libro (p.137); los dudosos criterios de selección de editores (p.106) o el ego desmedido de algunos escritores son tan sólo algunos aspectos que se tratan con una fina ironía. Tampoco se libran de ella lectores, críticos, libreros y librófilos en general.

"Los lectores siempre se encuentran a sí mismos, de una forma o de otra, en un libro. Leer es un estímulo completamente egotista. Buscamos inconscientemente lo que nos dice algo. Por muy estrambóticas o improbables que sean las historias que los escritores crean, siempre habrá lectores que les dirán: "¡Increíble! ¡Ha escrito usted mi vida!" (p.77) 

"El exceso de escritura puede volver infantiles a las personas (...) Necesitaba, para escribir, esas dos energías contradictorias. Se sentía perdido y melancólico, pero una ambición terrenal se le ceñía al corazón" (p.86) 

"Los combatientes del libro tenían maravillado a Maroutou. Juntos formaban una muralla defensiva ante el mundo que estaba llegando, ese mundo que no era ni mejor ni menos bueno, pero que, aparentemente, no situaba ya el libro como valor esencial de la cultura" (p.107) 

"En esta época en la que todo el mundo quiere, cueste lo que cueste, reconocimiento a troche y moche, he aquí un hombre que seguramente se pasó meses puliendo una obra destinada al polvo" (p.108) 

(Nota al pie) "*Como si el reconocimiento consistiera en que lo comprendieran a uno. Nadie entiende nunca a nadie, y desde luego nadie entiende a los escritores. Van errabundos por reinos de emociones cojas y, la mayoría de las veces, no se entienden a sí mismos" (p.111) 

"Todo empezó con el revuelo de los medios de comunicación. Se adueñaron de esa historia, que les pareció fuera de lo corriente. Expresión exagerada, pero vivimos en una época de énfasis fácil" (p.115) 

"Hacían cola para comprar un sostén en el local de la hija del pizzero que había escrito una novela en el mayor secreto (uno de los caminos absurdos que tomó aquella peculiar fama póstuma)." (p.131) 

"... una prueba tangible de que nuestra época estaba mutando hacia el predominio absoluto de la forma sobre el fondo" (p.135) 

"Le gustaba disponer de ese poder, se hacía de rogar para comer con las agentes de prensa y siempre hacía una pausa antes de dictar sentencia sobre tal o cual novela, que caía como un oráculo" (p.155) 

"Todos los libros que había leído, disfrutado, defendido, formaban un montón de palabras incomprensibles; tenía la sensación de que no quedaba ni un resto de belleza" (p.205)

"... he dejado de respirar rodeada de tantos libros, me asfixian, con tantas historias por todas partes que no me dejan tener la mía propia, todas esas frases, todas esas palabras desde hace años... " (p.226) 

"Usted no tiene la culpa. Yo creo que hay que desconfiar de la gente a quien le gustan los libros" (p.255)

Foenkinos es un minimalista de la información, describe de un plumazo: "Así que ese era Rouche, un hombre que llegaba con mucho retraso a la mejor versión de sí mismo" (p.214); "hombres que adquieren sus dimensiones completas en la ausencia" (p.89)). Me fascina cómo logra que retengamos en la memoria detalles aparentemente insignificantes. El té al caramelo, por ejemplo. 

El formato de capítulos breves que acaban en cliffhanger impide la tregua o el desenganche. Lo mismo ocurre con las notas a pie de página. Lejos de ralentizar el ritmo, lo aceleran. Estaba deseando que apareciesen- en mi vida me había pasado cosa igual.

Más allá de que a uno le gusten o no las historias de amor, La biblioteca de los libros rechazados entretiene. Con un acercamiento aparentemente baladí aborda temas como las relaciones humanas, la (re)construcción de la memoria o las bases de la confianza.

"El silencio sigue siendo el mejor antídoto para los desacuerdos" (p.95) 

"No hablaba mucho. Así que a lo mejor es que se guardaba todas las palabras para su libro" (p.120) 

"Intercambiaban o silencios o palabras demasiado altas, pero el nivel sonoro de su unión pocas veces adoptaba un registro moderado" (p.126) 

"Las palabras siempre tienen una meta, buscan la mirada ajena. Escribir para uno mismo sería como hacer el equipaje para no marcharse" (p.139) 

"La ciudad daba acogida a las palabras de todos, en una avalancha excéntrica" (p.142)  

Siguiente en la lista, del mismo autor: Charlotte, la historia de Charlotte Salomon, pintora de origen judío que falleció en Auschwitz. La entrevista de Página Dos (enlace a continuación) me ha convencido.

¡Gracias, Nacho Rodiño, por un préstamo TOP!

Para saber más:

• Puedes leer un fragmento de la novela aquí
• Entrevista a David Foenkinos por TELVA
• Entrevista a David Foenkinos en Página Dos

The Heart in Books: Último volume

Posiblemente entre as batallas máis duras que teño presenciado están as que se libran para determinar quen se leva o corrosco do pan. A xente pelexa por ser o primeiro en arrancalo e rillar nel con ansia ante a mirada envexosa dos perdedores. Moitos, para evitar o conflito, non esperan a chegar á casa e xa o comen polo camiño. Igual algún día os panadeiros se darán conta do filón que hai aí e venderán saquiños de corroscos. Como a historia dos buracos dos Filipinos. Ou non. Eu que sei, igual é o de sempre, o principio da escaseza, e o corrosco gústanos precisamente porque só hai un por peza e se tivésemos un saco deles non nos faría tanto chiste. 

Quizais non tivese chegado a Miguel Esteves Cardoso, crítico, escritor e xornalista portugués, máis coñecido no seu país como MEC, se non fose pola recomendación e préstamo de Nacho Rodiño (grazas, Nacho!).

Que queredes que vos diga, a min xa me gañou desde a propia selección dos títulos: O amor é fodido (1994), Como é Linda a Puta da Vida (2015) ou Último volume (1991). Este último (non vai con retintín) é o que veño de ler, unha pura brincadeira desde o  mesmo prefacio.

É deses contados libros que che fan rir en voz alta -non, non só sorrir, que tamén me vale-. Gústame o libro e gústame a actitude do MEC cara á escrita. Defende que se escribe  “quando se corresponde ao que se quer e se imagina, quer se queira quer não”, que as crónicas “mais bonitas e mais duradouras são as intemporais que falam de amor e de saudade” e que a brevidade é esencial porque "Nunca houve uma instância em que cortar não melhorasse o texto.” Cáesme ben, tipiño.

Último volume é un saco de corroscos, señoras (e señores). Unha colectánea de 40 textos, historias curtas, reflexións frescas, provocadoras, crocantes e cunha pouquiña miga de lirismo para non destrozarche o ceo da boca. 

Se facedes unha procura en Google veredes a cantidade de seareiros e seareiras que hai dos corroscos literarios, xente que garda aforismos e citas deste libro. Non me estraña, porque os hai para enmarcar. Extractos sobre a vida e a morte, a sociedade, a felicidade, o amor, as relacións entre pais e fillos, a fe, Deus,... temas que dan, cada un, para un molete enteiro. Pero... ao fin e ao cabo: quen quere 40 moletes podendo ter 40 corroscos?

"A morte é um nojo. Morrer é uma autêntica vergonha. Que sentido é que faz? A vida pode não ser bonita, mas a morte é um horror. Qual paz, qual sopa de alho porro! Qual "não teñhas medo, estás nas mãos de Deus!" Diante da morte, o medo é a única reacção sensata que se pode ter. A morte é um atraso de vida" (p.23)

"Não se pode instalar um mecanismo explosivo no meu coração, que me faça ir pelos ares no momento em que meu coração deixar de bater? Instalá-lo-ia já amanhã" (p.24)

 "Estar bem disposto é como andar bem arranjado. É como estar todo roto por dentro mas andar sempre bem lavado e bem vestido. Estar bem disposto não tem nada a ver con estar bem. É estar à disposição das pessoas com que se está (...) Estar bem disposto é uma mistura de sentido de proporção, sentido de humor, capacidade de disfarce, e vontade de agradar" (p.31)

"Mesquinho é o caso de amor que pode ser amavelmente resolvido com proveito para ambas as partes. Quando homem e mulher ficam amigos é porque nunca foram outra coisa. O amor verdadeiro é um desespero constante. Os problemas mais espectaculares só se resolvem com mortes. Não ha conselhos que lhes valham" (p.41)

"Para termos uma noção do pouco que valemos, basta con subtrair ao que somos o que aprendemos, o que lemos, o que vivemos com os outros. É só ver o que fica. Coisa pouca. Sozinho quase ninguém é quase nada. É somente juntos que podemos ser alguma coisa" (p.67)

"O problema da vida não é a vida. É o tempo. É o resto. O problema da vida é o que fica da felicidade. O que fica da vida pode ser alegre. O que fica da felicidade é sempre triste" (p.74)

"Num momento, num olhar, o coração apanha-se para sempre. Ama-se alguém. Por muito longe, por muito difícil, por muito desesperadamente. O coração guarda o que se nos escapa das mãos. E durante o dia e durante a vida, quando não está lá quem se ama, não é ela que nos acompanha - é o nosso amor, o amor que se lhe tem" (p.77) 

"Para esquecer é preciso deixar correr o coração, de lembrança en lembrança, na esperança de ele se cansar" (p.80) 

"Nós, os Ai-Ais - os Adultos Infantis Atrasados Irremediavelmente- deveríamos organizarmo-nos. Poderíamos mandar imprimir emblemas simpáticos, para usar à lapela, a dizer "Hello! I'm an AI AI!" Este emblema de Ai-Ai também serviria de aviso à navegação" (p.95)

Words in Books: Caviar é uma ova

Sabes cando alguén cuxo criterio tes en alta estima vén e che recomenda un libro? A maioría das veces, vas de cabeza e mércalo. Outras veces a cordura recórdache que tes espazo limitado nos andeis e vontade de espartanismo, e pensas: "Bué, vou esperar, igual máis para adiante". Pero vén outro, cuxo criterio estimas tanto ou máis e diche: "Mira que está moi ben, é deses para conservar".... Mmm... comezas a pensalo dúas veces e iníciase o esvarón polo tobogán con destino ao "Paga a pena. Ben o merezo". E cando xa finalmente un libreiro che di que te vas botar unhas boas risas, é the last nudge e dis: "Veña, trae para aquí que este vén de volta comigo na maleta".

Así foi con Caviar é uma ova (2015). Caeu porque tiña que caer, ao estilo inevitable e fatídico das tapas do bar que ves de esguello ao pasar e che fan desandar o camiño.

Non é unha tapa calquera, porque se trata dunha escolma das crónicas máis interesantes de  Gregório Duvivier, considerado un dos autores máis inventivos do Brasil na actualidade. Un libro tan polifacético como o home que o escribe: ator, roteirista, comediante, cronista e poeta.

Exótico coma un sushi bar, pola barra móbil desfilan ficcións, recordos de infancia, snippets de opinión, poemas, brincadeiras, exercicios de estilo tan breves tan breves que case son flash fiction.

Duvivier, o noso Itamae-san, vai sacando pratos á súa veleidade, despistando os nosos padais con flashbacks, condicionais, cartas, soños, mundos virtuais e reais de desigualdade, sexismo e brutalidade política.

Acelérase o ritmo da cinta transportadora, e cando xa tes os palillos dispostos a apresar un nigiri,  sóltache unha gulifada e recórdache que a intelixencia non é coma a salsa de soia, para mollar de cando en vez; senón coma o arroz: ingrediente indispensable.

"Quando passava, as pessoas se sentiam melhor. Passava tão sen intenção, tão sem objetivo, tão somente por passar, que parecia que estava tudo em ordem" (p.16) 

"Deve ter havido algum engano. Nosso filho não pode ter sido reprovado. Aposto que foi nessas matérias que ninguém se importa. Matemática, por exemplo, é  uma coisa muito subjetiva. Vocês estão dizendo que x não é igual a y. Se ele tá dizendo que é, aposto que é. Ou então, que ainda vai ser. Matemática é uma coisa que muda o tempo todo" (p.35) 

"Sou muito criterioso em relação á altura das pessoas com quem eu ando. Na amizade platônica, a pessoa tem a altura que você quiser. Você só tem os benefícios da amizade, sem aquela obrigação de ir no chá de panela ou liberar no Candy Crush" (p.37) 

"O primeiro comentário sobre uma mulher é sempre esse: feia. Bonita. Gorda. Gostosa. Comeria. Não comeria. Só que ela não perguntou, em momento nenhum, se alguém queria comê-la" (p.55) 

"Hoje estou morando em um lugar agradabilíssimo, mas que insiste em me privar de caneta e papel, assim como das minhas mãos, que no momento estão presas em uma linda camisa branca de mangas longas (demais). Por isso te mando essa mensagem telepática, a que peço que responda telepaticamente, pois de outro modo talvez não chegue até mim. Sempre sua, Carmen" (p.66) 

NUANCES

(...)

"Depressão: tristeza de rico. Desespero: tristeza de pobre.

Eu te amo: quando se ama. Eu também: quando non se quer cometer uma grosseria.

Euforia: alegria barulhenta. Felicidade: alegria silenciosa

Guardar: na gaveta. Salvar: no computador. Salvaguardar: no Exército.

Língua: dialeto de rico. Dialeto: língua de pobre.

Vocabulário: léxico de quem não tem muito léxico. Léxico: vocabulário de quem tem muito vocabulário" (pp.79, 80)

NEOLOGISMOS

(...)

"BIODESAGRADÁVEL: biodegradável porém malcheiroso.

DESMAGRECER: reengordar após ter emagrecido.

DIA FÚTIL: dia útil usado de forma inútil.

EX-QUECIMENTO: quando você pensou que tinha esquecido mas na verdade lembra que não esqueceu" (p.185) 

"A morte dos outros é um spoiler. Parece te revelar algo que você não sabia, ou fingia não saber sobre você mesmo: você vai morrer. Olhe à sua volta. Todo o mundo vai morrer. A vida é pior que Game of Thrones. Não sobra nem o anão" (p.113) 

"Palavras, percebemos, são pessoas. Algumas são sozinhas: Abracadabra. Eureca. Bingo. Outras são promíscuas (embora prefiram a palavra "gregária"): estão sempre cercado de muitas outras: Que. De. Por. 

Algumas palavras são casadas (...) Esse é o problema do casamento entre as palavras, que por acaso é o mesmo do casamento entre pessoas. Tem sempre uma palavra que ama mais (...)

Tal vez pra isso sirva a poesia, pra desfazer ledos enganos en prol de encontros mais frondosos" (pp.171, 172)

Grazas, amable libreiro da Bertrand (esquecín o nome!), e grazas Nacho Rodiño, por recomendarme o libro e por compartirme este vídeo "O Meio de Todas as Coisas". A tristeza como vontade de algo que aínda non inventaron. Difícil superar a definición.

Para saber máis:

• Perfil en Twitter de Gregório Duvivier
• Entrevista a Gregório Duvivier onde fala da sua paixão pela literatura
• Entrevista en Livraria Cultura

Words in Poems: O Leo

O Leo

Hai cu

Para o Raúl, o Pándigo, o Pifo

Escribo desta forma

porque son un ghicho

porco en palabras

En Hai cu (2007)

The Heart in Poems: Patricia Benito

Patricia Benito

sin hacer ruido

Aquí estoy,

en el punto más alto de esta montaña rusa,

con el estómago bailando de felicidad

y todo el horizonte a la vista.

Busco tu mano para juntar

los nervios de la caída,

las risas de los tirabuzones

y el mareo de después,

pero no está.

Te bajaste sin hacer ruido

y el horizonte se ha transformado

en un suelo de cemento

que se acerca a toda velocidad.

Me has dejado aquí,

con el corazón enganchado al arnés,

en ese punto de no retorno

donde la caída duele

y los bucles infinitos me marean.

Donde al parar

no sé por qué lado salir

ni cómo he llegado hasta aquí.

Donde todo deja de ser

un parque de atracciones por descubrir

y se convierte en una guerra civil

de la que huir.

En Primero de poeta (2017)

Letters in Books: Erros e Tánatos

Unha nova recomendación de Nacho Rodiño lévame de volta ao fantástico mundo de Gonzalo Navaza. Se Elucidario foi puro xogo lingüístico, Erros e Tánatos (1996) é un monllo de comedias de enredos á galega. Unha colección de dez pezas que son regatos que nacen nun sitio familiar onde cremos que estamos cómodos para acabar desembocando en distopías desapiadadas e escuras. Tan escuras que poderían ser reais.

Historias que encaixan dentro do seu propio prisma: imaxe, voz e argumento feitos a medida para encher ao milímetro o habitáculo que os acubilla. Relatos raposeiros, urbanos e rurais, feros e tenros, fermosos e implacables: Unha femme fatale nun vagón de tren,  un castelo de area que se derrumba ao compás da vida, a desconfianza cara un “amigo”, unha mensaxe en galés que tarda en ser traducida, un affair cun interiorista valenciano, o home do saco asasinado, as pescudas dun detective wannabe, unha vidente que acerta, un revolucionario ao que lle zosca o pai e un troco de moedas con final inesperado. Personaxes que son anfitrións e nos convidan a entrar no anfiteatro da humanidade para logo pornos en evidencia, fitándonos con ollos rufianescos e espíndose para amosar o seu carácter excepcional, atraente, estarrecedor e auténtico.

Un compendio de historias que non ofrecen posibilidade de redención persoal ou global, pero que constitúen un entretemento de primeira orde, estruturando o enredo con mestría e bañándoo coa verosimilitude dun espello deformante.

As miñas favoritas son “Bull & Mignonne”, “O amigo Delmiro” e “Tinta chinesa” , pero Erros e Tánatos ofrece moita variedade e seguro que atoparedes algo axeitado para o voso gusto. Invítovos a experimentar a delicia de que te fagan entrar, descalzarte e sentar confortablemente nunha alfombra de la para despois tirar dela con violencia deixándote totalmente aparvada. Unha habilidade que para min dominou con pericia o mago Roald Dahl, pero que Navaza fai con mestría e co engado adicional dunha lingua rica e unha narrativa sempre, sempre divertida.

 “Unha vez, había tempo, vira na televisión unha parella de pernambucanos centenarios, alegres e louzáns coma mozos, dicindo que o segredo da lonxevidade era andar moito. Por outros casos que coñecía, mesmo de antepasados seus de alá de Galicia, estaba convencido de que aquela era unha verdade coma un templo, polo que ó pouco de xubilarse resolveu mercar un calzado deportivo cómodo e fresco e comezou a dar longas camiñatas de varios quilómetros pola orla litoral dous ou tres días por semana” (p.33)

“Adoraba erguerse tarde, tomar baños de auga quente e perfumada a calquera hora do día, xantar á noitiña comida italiana ou chinesa pedidad por teléfono, rematar de ler novelas abandonadas á metade, escoitar música, deixar correr as horas lendo cartas antigas, ordenando fotos, entregándose ó vicio mol da melancolía” (p.58)

“Meteu a man pola estreita boca e conseguiu apalpar unha ou dúas cartas e un pequeno paquete en papel acolchado. Coa axuda dunhas pinzas podería extraer as cartas (o paquete parecíalle tarefa imposible), pero tería que deixalo para a volta da misa...” (p.79)

“Laureano, segundo din, desentendeuse da encomenda e non deu resposta a ningunha das numerosas cartas, cada vez máis angustiosas, que recibía desde Bos Aires” (p.119)

“Entrou na súa camareta sen parar de saloucar. A desesperación non lle collía no peito. Gustaríalle que o tragase a terra. Agarrou o cinto do albornoz, comprobou a súa resistencia e saíu con el cara as duchas. Por un intre pensou en escribir unha nota denunciando a inxustiza, pero logo desbotou a idea” (p.27)

Words in Books: Elucidario

Gonzalo Navaza ten que ser un xenio cun talento humorístico fóra do normal. Só así se explica a capacidade de crear unha colección vivaz e hilarante de definicións que desexas aprender de memoria para citalas con liberalidade. Desde logo,  a min paréceme o alter ego galego de Oscar Wilde ou Woody Allen.

Elucidario (1999) foi o volume que me descubriu ao autor. Chegou ás miñas mans grazas a Nacho Rodiño, quen sempre me fai unhas variadas e acertadísimas recomendacións lectoras (grazas Nacho!). O libro é, en palabras do propio Navaza, "unha especie de diccionario paródico que aparecera uns anos antes [do 1999], por entregas, no desaparecido Diario de Galicia", e preséntase na ficha do seguinte xeito:

Quen sexa gustante do enxeño en combinación co humor branco e ás veces crítico, que aprecie a ruptura co senso recto das palabras, atopará neste conxunto de formas e definicións dislocadas un excelente pasatempo.

A lectura non decepciona, máis ben sorprende pola forza creativa dalgunhas definicións e a intelixencia e enxeño doutras.

Abostecemento. Subministración de merda

Abrazar. Deixar bara báiz darde. Bozboñer.

Adefesio. ¡Morituri te salutant!

Arquitexto. Construtor de palabras.

Baixamar. Amar polo baixo.

Brágoas. Lágrimas íntimas.

Camorra. Carrebente, castoupe, caspiche dunha vez.

Coma profundo. Non se alimente con frivolidade.

Churrasco. Noxo, repugnancia ou aversión aos churros.

Defecanción. Música de merda.

Diacrítico. Trece e martes.

Docudrama. A traxedia do ano.

Empederniado. Dise da persoa que persevera ata rebentar.

Energúmono. King Kong furioso.

Falopecia. Caída do falo.

Funerrally. Enterro no que o coche mortuorio e tódolos coches do séquito van cara ó cemiterio por estradas tortuosas e a toda velocidade, para ver quen chega primeiro.

Gociñeiro, -a. Dise da persoa amiga dos praceres culinarios.

Gordialidade. Amabilidade dos obesos.

Griticar. Murmurar ou censurar dando grandes berros.

Hexaxerar. Multiplicar por seis a realidade.

Hipotafio. Escrito breve gravado na cara interna da lousa dunha tumba. Engade Cameselle: "Para que o defunto se lembre do mundo cada vez que o lea".

Inflaamable. Dise do individuo que acode co seu acendedor ó cigarro das señoras.

Lebrepensamento. Doutrina que sostén a idea de que a razón se aparta da relixión a medida que aumenta a súa velocidade.

Literrato. Rato de biblioteca.

Magoardente. Licor de pena.

Ninfeómana. DDise da muller moi aficcionada aos feos.

Oporturno. Dise da persoa que vén no momento preciso, é dicir, cando lle toca.

Palabrador. Labrego da linguaxe; palabrego.

Poeta perverso. Un soneto, catorce poetas.

Quintausencia. O quid do que faltaba.

Reciporcidade. Porcallada mutua.

Saudade (Todos). Bos días. Boas tardes.

Spotismo ilustrado. Propaganda de libros.

Terremono. Movemento símico.

Universitauro. Boi-school.

Váter familias. Retrete doméstico.

Versos. Liñas para lelas.

Xóubilo. Alegría da parrocha.

Zoca-and-roll. Country music.

Dicía outro xenio das palabras tamén galego, Luis Piedrahita, nunha entrevista que "o humor de pata negra ten que disparar dúas balas: unha que vaia ao cerebro, a do enxeño, e outra que vaia ao corazón, que é a que emociona". Elucidario dispara ambas, e abraza o humor desde o plano lingüístico e o simbólico, cunha bendita dose de irreverencia que o convirte no "excelente pasatempo" que buscaba Navaza.

The Heart in Books: Afirma Pereira

Sempre teño dificultade para responder cando me preguntan polos meus libros favoritos. A lista vai mudando dependendo do ano, o humor, as pegadas das lecturas recentes ou as xogadas da miña mala memoria. Igual che digo Fitzgerald e Hemingway un día como Neira Vilas e Tagore outro. E despois están os comodíns, os que sempre saen, que entraron un día na miña vida para quedar, e os que digo de últimos porque son os que me deron máis pracer e porque dalgún xeito, é como revelar un segredo.

Cando eses textos favoritos foron ademais recomendacións, teñen o engado dunha conexión persoal. Poucas cousas hai tan fermosas como recibir unha recomendación que cativa. Unha síntese endebedada, pois como devolver un agasallo tan elegante como o é unha fantástica experiencia lectora? Aliñáronse as estrelas e Santiago foi o lugar ideal para o primeiro contacto con esta novela, cos outeiriños enclaustrando a cidade no horizonte e as terrazas buscando o abeiro dos toldos. Nacho Rodiño foi o perfecto recomendador que me falou del xusto cando a melancolía do outono comeza a acurralar o verán e a tinguir as follas do corazón.

Afirma Pereira (1994) é unha novela do italiano Antonio Tabucchi (1943-2012). Un volume que atrae pola súa garbosa delgadez e a suavidade das páxinas grosas nas mans. Comeceino a ler mentres camiñaba, e camiñando tirou de min costa arriba e costa abaixo durante dous días mentres o consumía ao mesmo ritmo que Pereira bebía limonadas.

Pereira é un viúvo con problemas de sobrepeso que edita as páxinas culturais dun xornal vespertino de segunda categoría na Lisboa do 1938. Comeza pensando que o normal é exercer a autocensura para evitar a a censura estatal, e que pode transmitir mensaxes de discordia codificadas ao publicar historias decimonónicas francesas sobre a resistencia e o arrepentimento.

Ten unha relación coa política coma a que mantén coa dieta: algo ao que sabe que debería prestar atención pero que é máis fácil evitar, aínda que ese curso de acción poida acabar matándoo.

O espertar de Pereira vén da man de Monteiro Rossi, o fillo que nunca tivo, e que constitúe,  como na literatura do XIX, o seu outro eu, a personificación da súa conciencia política. Rossi tráelle a Pereira artigos de esquerda que nunca publicará, criticando ao italiano Filippo Marinetti ou eloxiando ao poeta Vladimir Mayakovsky.

Gradualmente, Pereira comeza cuestionarse, a darse conta de que o seu “super-ego está em luta com o seu novo eu hegemónico” (p.159) e de que ten que deixar “de conviver com o passado [e procurar] conviver com o futuro” (p.160).

Tabucchi escribe con lixeireza, cunha concisión e axilidade narrativa que nos arrastra sobre todo a través das conxuncións que son adivais textuais. O estilo é experimental, un testemuño en terceira persoa onde “afirma Pereira” en todo o  texto, suxerindo unha declaración á que foi forzado polos seus opoñentes, malia que o testemuño poida ser como limpou unha cella ou un cambio no tempo. É tan absurdo que nos incomoda ao tempo que nos achega hábilmente ao personaxe e ás súas resonancias emocionais.

“Era o dia vinte e cinco de Julho de mil novecentos e trinta e oito, e Lisboa cintilava no azul de uma brisa atlântica, afirma Pereira” (p.12)

“E pensou: esta cidade tresanda a morte, toda a Europa tresanda a morte” (p.15)

“E a eternidade pareceu-lhe um sítio insuportável, abafado por uma cortina de névoa de calor, com pessoas que falavam inglês e faziam brindes exclamando: oh oh!” (p.16)

“Perguntou a si mesmo: em que mundo vivo? E veio-lhe à mente a ideia bizarra de que talvez não vivesse, e era como se já tivesse morrido” (p.17)

“E depois pensou noutras coisas da sua vida, mas estas Pereira não as quer referir, pois afirma que são exclusivamente suas e nada adiantam àquela noite e àquela festa onde contra a sua vontade tinha ido parar” (p.22)

“Disse: a filosofia parece ocupar-se só da verdade, mas talvez diga só fantasias, e a literatura parece ocupar-se só de fantasias, mas talvez diga a verdade” (pp.31, 32)

“Explique-se melhor, insistiu Pereira. Bem, balbuciou Monteiro Rossi, bem, a verdade é que, a verdade é que obedeci às razões do coração, se calhar não devia, se calhar nem sequer queria, mas foi mais forte do que eu...” (p.46)

“Mas eu sou um jornalista, replicou Pereira. E daí?, disse Silva. Daí tenho de ser livre, disse Pereira, e informar as pessoas de maneira correcta” (p.66)

O estilo primario, comprimido e económico destila a esencia do que é ser humano: as conversas de Pereira co retrato da súa muller, a súa relación con Rossi ou con Marta, ou os personaxes que se convirten na súa conciencia (o Padre Antonio, Ingeborg Delgado ou o doutor Cardoso).

Esa lixeireza e habilidade contrarrestan o tratamento dunha temática de tanto peso e gravidade que igual fracasaría de ter engadido interludios ensaísticos ou narradores múltiples. Pola contra, o texto móvese con rapidez conxugada con exquisita delicadeza. O resultado é misterioso, ameazante e desacougante. Invítanos a facer de detectives e a traballar no espazo interpretativo. Unha invitación que sentimos urxente e sedutora.

“A relação que caracteriza de maneira mais profunda e geral o sentido do nosso ser é a da vida com a morte, pois a limitação da nossa existência através da morte é decisiva para a compreensão e a avaliação da vida” (p.10)